SJ News II - шаблон joomla Авто

20170909

Tashkent Islamic University Motto ///// «ВЫСОКАЯ ДУХОВНОСТЬ, ГАРМОНИЯ ЦЕННОСТЕЙ И ТОЛЕРАНТНОСТЬ» ///// ///// “HIGH SPIRITUALITY, HARMONY OF VALUES AND TOLERANCE ///// ISHONCH TELEFONI: +(371)-244-00-56 SOAT 09:00 DAN 17:00 GACHA ///// “YUKSAK MA’NAVIYAT, QADRIYATLAR UYG’UNLIGI VA BAG’RIKENGLIK”

Maqola_UZ (229)

Rate this item
(0 votes)

2017-yilning 18-oktyabr kuni Toshkentda “Islom hamjihatligi: O‘zbekiston - Ozarbayjon misolida” mavzuida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya bo‘lib o‘tdi. Unda Ozarbayjon, Rossiya, Turkiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston kabi qtor davlatlardan vakillar ishtirok etdi.

Anjumandagi ma'ruzalarning asosiy mohiyati Islom dinining muloqot, hamkorlik, hamjihatlik, bag‘rikenglik g‘oyalari, O‘zbekiston va Ozarbayjon xalqlarining qadimiy do‘stlik va birdamlik aloqalariga qaratilgan. E’tirof etish kerakki, bugungi globallashuv davrida, dunyoning turli nuqtalarida diniy va irqiy qarama-qarshilik, notinchliklar bo‘lib turgan bir paytda O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi ishonchli hamkorlik mamlakatlar o‘zaro hamjihat yashashi mumkinligini yana bir bor ko‘rsatadi. Hech ikkilanmay aytish mumkinki, bunday munosabatlarning asosini tomonlarning tinchlik, barqarorlikka bo‘lgan intilishi, o‘sib kelayotgan yosh avlodni bag‘rikenglik ruhida, bilimli va ma’rifatli etib tarbiyalash, har qanday yot g‘oyalarga qarshi turish tashkil etadi. Demakki, ma’rifat va yana bir bor ma’rifat bag‘rikenglik, hamjihatlik va tinchlikning bosh omili ekanligi o‘z tasdig‘ini topib bormoqda.

So‘nggi paytlarda O‘zbekiston hamjihatlik va ma’rifatga chaqiruvchi bunday tashabbuslarning markaziga aylanib bormoqda. Bundan roppa-rosa bir yil oldin, 2016-yilning 18-oktyabr oyida Toshkent shahrida Islom hamkorlik tashkiloti Tashqi ishlar vazirlari kengashining 43-sessiyasi “Ta’lim va ma’rifat – tinchlik va bunyodkorlik sari yo‘l” nomi ostida o‘tkazilgani buning bir isboti sanaladi. Unda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ishtirok etib, bu borada bir qator taklif va mulohazalarini bildirgandi. Ular orasida o‘zaro integratsiyani rivojlantirish, ilm-fanga alohida urg‘u berish, tinchlik va xavfsizlik kabi masalalar bor edi. O‘sha tadbirda ikkita ahamiyatga ilmiy ahamiyatga molik ikkita tashabbus – Samarqandda Imom Buxoriy nomidagi xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi hamda Toshkent islom universiteti tarkibida Ta’lim, fan va madaniyat masalalari bo‘yicha islom tashkiloti – ISESCOning Maxsus kafedrasini tashkil etish ilgari surgan edi.

Ta’kidlash kerakki, ushbu takliflar bugun hayotimizga chuqur singib bormoqda, Samarqandda markazning qurilishi ishlari jadallik bilan olib borilmoqda, Toshkent islom universitetida esa, ISESCOning Maxsus kafedrasi o‘z faoliyatini boshlagan. Yana bir yangilik – kafedra negizida “Tarix (Islom sivilizatsiyasi)” magistratura mutaxassisligida talabalar o‘z tahsil olishlarini boshlab yuborganlar.

Bugungi kunda kafedrada talabalarga alohida fanlar, maxsus kurslar, to‘garaklar yo‘lga qo‘yilgan. Ulardan biri sifatida O‘zbekistonda birinchi marotaba joriy etilayotgan Islom sivilizatsiyasi tarixi fanini aytish mumkin. Ta'kidlash kerakki, ming yillik tarixga ega, Qohiradagi dunyoning mashhur Al-Azhar universitetida ham ushbu fan XX asrning ikkinchi yarmida paydo bo‘lgan. Chunki oxirgi paytlarda yoshlarga ajdodlari tomonidan yaratilgan sivilizatsiyaning buyukligi va uning hozirgi rivojlangan G‘arb sivilizatsiyasiga katta ta'sir etgani to‘g‘risidagi qarashlar bilan yoshlarda iftixor va porloq kelajakka intilish tuyg‘ularini shakllantirish dolzarb sanaladi. Yana bir e’tiborli tomoni shundaki, Al-Azharda mazkur fan doirasida yaratilgan “Tarix al-hazora al-islamiya” (Islom sivilizatsiyasi tarixi) darslik kitobida keltirilgan bir qator o‘rta asrlar musulmon olimlarning salmoqli qismi Markaziy Osiyoliklar sanaladi. Aynan shu narsa Markaziy Osiyolik mutafakkirlarning ilmiy merosiga bag‘ishlangan fanda atroflicha o‘rganiladi. Tan olish kerakki, allomalarimizning ko‘plab asarlari dunyoning turli ta’lim muassasalarida darslik sifatida o‘qitilib kelmoqda. Burhoniddin Marg‘iloniyning “al­-Hidoya” asari islom huquqiga oid fanlarga manba vazifasini o‘tasa, Abul Barakot Nasafiyning “Tafsir an-Nasafiy” kitobidan Pokiston, Hindiston, Misrdagi oliygohlarda dars beriladi. Hatto biz aytib o‘tgan mashhur Al-Azharda ham ushbu asar asosida maxsus darslik kitobi yaratilgan. Shubhasiz, bu kabi mo‘’tabar allomalar va ularning asarlarini o‘rganish yoshlarda katta tassurotlar uyg‘otadi.

Musulmon mamlakatlari tarixi, ulardagi ta’lim va fan bilan bog‘liq fanlarda esa, ushbu mintaqa xalqlari madaniyati, tarixi, ta’limning buguni va istiqboli o‘rganiladi. Davlatimiz rahbari o‘z ma’ruzalarida ushbu masalalarni ham chuqur o‘rganishni vazifa qilib qo‘ygan edilar. Bundan tashqari, “Arab xattotlik san’ati”, “Manbalarni o‘qish amaliyoti” kabi to‘garaklar ham talabalarning bilimlarini yanada mustahkamlash, qadimiy me’moriy yodgorliklardagi xattotlik namunalarini osonlikcha o‘qiy olishlari hamda manbalarni puxtaroq o‘zlashtirishlariga xizmat qiladi.

Aslida Fan, ta’lim, madaniyat masalalari bo‘yicha islom tashkiloti – ISESCOning bosh maqsadi musulmon mamlakatlari o‘rtasida fan va ta’limni keng targ‘ib qilish, o‘zaro madaniy muloqotni yo‘lga qo‘yish sanaladi. Shu jihatdan olib qaraganda, Universitetda ochilgan maxsus kafedraning ahamiyati ham madaniy va ilmiy muloqotlarni yo‘lga qo‘yishda o‘z o‘rniga ega. Kafedraning ilmiy izlanuvchilari va magistr talabalari musulmon dunyosidagi ilmu ma’rifat, madaniyat, bag‘rikenglik va hamjihatlik bo‘yicha tadqiqotlar olib borishlari bilan birgalikda ularning natijalari bo‘yicha nashrlar ham taqdim etadilar.

Amalga oshirilayotgan ulkan islohotlar yurtimizda birdamlik va ilm yo‘lida naqadar ilgari odimlab borayotganidan dalolat beradi. Aynan 2016 va 2017-yillarning 18-oktyabr kunlari Toshkentda bo‘lib o‘tgan ikki yirik tadbirlar hamda ularning negizida bo‘lib o‘tgan muloqotlardan bosh maqsad ham o‘zaro hamjihatlik va ma’rifat ekaniga amin bo‘lamiz. Zero, bunday hamkorlik va bilimsiz asosiy ko‘zlangan g‘oyalarga ham erishib bo‘lmaydi.

Davronbek Maxsudov,

   “Islom sivilizatsiyasini

o‘rganish ISESCO” kafedrasi mudiri,

 tarix fanlari nomzodi  

Rate this item
(0 votes)

 An’ana – o‘tmishdan kelajakka meros qoladigan, avloddan-avlodga o‘tadigan, jamiyat hayotining turli sohalarida namoyon bo‘ladigan moddiy va ma’naviyat qadriyat. Milliy, madaniy, maishiy, ijtimoiy-siyosiy, diniy va boshqa an’analar bor. An’analar xalqlarning tarixiy rivojlanishi jarayonida shakllanadi. Odamlarning turmush tarzi, moddiy sharoitlari turli an’analarning shakllanishiga ta’sir qiladi. Muaayyan ijtimoiy tartib-qoidalar, axloq me’yorlari, urf-odat, marosim va boshqalar an’ana sifatida namoyon bo‘ladi[1]. Afrikaning diniy marosimlari qadimgi mahalliy aholining ishonch va amaliy e’tiqodlariga asoslangan. Mashhur olimlar Andrev Long, arxiyepiskop N. Soderblom va uning otasi Smid Vienna Afrikaning diniy marosimlarini o‘rgangan va ular 1965-yilda “Ibtidoiy dinlarning udumlari’’  deb atalgan kitob yozishgan. Diniy mutaxassislar Afrikada Xristianlik aqidalaridan ko‘ra, missionerlik g‘oyalarining rivojlanishiga to‘sqinlik qilishgan. Shu orqali Afrikaning diniy marosimlarini yaxshiroq anglashgan. Olimlar Afrikaning diniy marosimlari uyushmasining g‘oyalari tizimidan ham o‘rinli foydalanishgan. Atoqli olimlar R. S. Rattray,  P. A. Talbot, A. B. Ellis va S. S. Farrov  Afrika davlatlariga borib, o‘sha yerlik aholining tili va bilimini o‘rgangan. Hattoki, ba’zi marosimlarga qatnashib, aynan tub yerli aholidan marosimlarni o‘rganishgan. R. S. Ratray “Gana davlatining san’ati va dini” 1927-yil, P. A. Talbot “Janubiy Nigeriyaning urf-odatlari” 1926-yil, A. B. Ells “G‘arbiy Afrikaning marosimlari tarix” 1894-yil, S. S. Farrov “Urug‘-qabila dinlari e’tiqodlari” 1926-yil deb atalgan asarlar yozishgan. Ayni vaqtda Afrikaning diniy marosimlariga ergashuvchilar Afrikaning butun aholisi sonining 20% ini tashkil qiladi. Afrikada diniy marosimlarning shakllanishida Xristianlik va Islom dinining nazariyalari ham asosiy o‘rinni egallaydi. Xristianlik va Islom dini marosimlariga 50% Benin, Botsvana, G‘arbiy Afrika Respublikasi, Keniya,  Liberiya, Togo, Zambiya, Mozambik, Togo, Malavi, Mali, Namibiya, Zimbabve,  49% dan 30% gacha Burundi, Kameron, Chad, Kongo, Gabon, Gana, Madagaskar, Mali, Namibiya, Janubiy Afrika, Tanzaniya, va Uganda  29% dan 10%  gacha Angola, Gambiya, Niger, Nigeria, Sudan, 10% dan kamroq Eritreya, Somali, Ekvatorial Gviniya, Senegal, Somali amal qiladi[2]

Janubiy Afrikada yashovchi odamlar guruhi ko‘pchiligiga 1500 yillar oldin G‘arbiy va Markaziy Afrikadan “diniy an’analar” atamasi kirib kelgan. Afrikaning diniy marosimlari juda qiyin deb aniqlangan.Shuning uchun bu dinlarni aniq qilib tasvirlab bo‘lmaydi. Chunki bu yerda mavjud bo‘lgan dinlar bir dona emas. Ko‘p olimlar ibtidoiy dinlar animizm, fetishizm, irim-sirimlarga ishonish, sehrgarlik, nasl-nasabga sig‘inish, majusiylarga oid terminlar xususida noto‘g‘ri fikr hosil qilishgan. Shu sababli Afrikaning diniy marosimlari noto‘g‘ri tushunilgan. Marosimlarga e’tiqod qiluvchilar marosimlarni nazariy jihatdan o‘rganishdan ko‘ra amaliy bajarishni afzal bilishgan.Afrikaning diniy marosimlari  ko‘pchiligi og‘zaki aytishuvlarga asoslanadi. Afrikaning diniy marosimlari to‘g‘risida qog‘ozlarda bitilmagan. Xalqning diniy marosimlari to‘g‘risida odamlarning og‘zaki fikrlari, og‘zaki tarixlari, urf-odatlari , diniy buyumlari, ziyoratgohlar, ilohiy joylar, san’at va ramzlar, musiqa va raqs, rasmiy tantana va bayramlar, odamlarning ismi va joylari, maqol, topishmoqlar, rivoyatlar ma’lumot beradi. Bu diniy an’analar qonun-qoidalarga rioya qilmaydi. Madaniy an’analarga ham taqalmaydi. Diniy marosimlar bir avloddan keyingi  avlodga o‘tadi. Katta yoshdagilar o‘zidan keyingi avlodning diniy marosimlarni to‘liq bajarishiga ishonadi.

Afrikaning diniy marosimlarida nasl-nasab muhim o‘rin tutadi. Bu hodisa hattoki, to‘y marosimida, tug‘ilish,  o‘lishda,  yo‘qotishda, shuningdek, ishga kirishda va universitetni tugatishda ham muhim o‘rin tutadi. Shuningdek, diniy marosimlarga obro‘li mehmonlar taklif etiladi.Marosimda sigir, qo‘y yoki jo‘ja so‘yiladi. So‘yilishdan maqsad marosimga taklif qilinganlarni nasl-nasabini anglatadi. Keyin ular to‘planib duo qilishadi. Afrikaning diniy marosimlariga e’tiqod qiluvchilar nasl-nasab ularning yashayotgan qarindoshlariga ruhiy aloqa vositasida o‘tishiga ishonishadi[3].

Afrikaning diniy marosimlari dunyodagi boshqa e’tiqodlarga o‘xshamaydi. Chunki marosimlarda ustun bo‘lmagan tamoyil ilgari suriladi. Shunday qilib, ular aniq bo‘lmagan mohiyat va hodisalarga ishonishadi. Ularning ishonchlari asosida miflarning kelib chiqishi, ma’budalarning hozir bo‘lishi asosiy o‘rinni egallaydi. Mifologik tafakkur tabiat va jamiyat hodisalarini anglash, uni tushunishga intilishning, olamni hissiy bilishning eng qadimiy kurtaklaridan biridir. Miflar – asotirlar odatda ertaklardan farq qilib, asosan olamning qanday paydo bo‘lgani, yer, osmon, yulduzlar, yil fasllarning almashinuvi, hayotning tugashi va yangilanishi, qor, bo‘ron, zilzila, tog‘ ko‘chkilari, yer ustidagi va ostidagi, daryo, dengiz, ummonlardagi va, hatto, boshqa olamlardagi mavjudotlarning o‘zaro bog‘liqligini, sababiyat va oqibat jihatidan aloqadorligini, ibtidoiy, xayoliy poetik, falsafiy, hamda allegorik – majoziy ravishda tasavvur qilishdan kelib chiqqan. Umuman olganda, asotiriy tasavvurlarda turli xalqlarning qadimiy,  o‘rta asrlardagi va hozirgi e’tiqodlari aks etgan bo‘lib, ularni o‘rganmay turib, na diniy e’tiqod, na xalq marosimlari va urf-odatlari, tarixi, madaniy taraqqiyoti haqida gapirish amrimahol. Shu ma’noda aytish mumkinki, kishilik tarixiy taraqqiyoti davomida har bir xalqning o‘z qarashlari, ma’naviy ehtiyojlari miflarda aks ettirilgan va u bevosita shakllanayotgan tafakkur va tasavvurlarning o‘ziga xos ifodasidir. Demakki, ularda qaysidir darajada hayot falsafasi, jamiyat va tarixiy taraqqiyot mohiyati mavjud. Har bir xalq turmush tarzi, o‘ziga xosligi, an’analari umumiy tarzda bo‘lsa-da, insoniyat orzu umidlari, maqsadlari miflarda o‘z ifodasini topgan[4]

Afrika miflarda aytilishicha, qachonki  o‘lim vaqti kelganda  inson tanasini ruh tark etadi.  Afrika mifologiyasi o‘limni egasiga qarab  buyuk ruhni ajratadi. Ba’zi miflarda aytiladiki, inson yaratilgan vaqtda o‘lim uning iziga tushadi va inson bo‘lib shakllanganda o‘lim insonning ichiga kirib oladi deb fikr yuritishadi. Insonlarning qilgan gunohlari tufayli o‘lim  dunyoga tez-tez kelib turadi, deb aytishgan. Diniy marosimlarda duo qiluvchilar ko‘pchilikni tashkil qiladi. Ular qo‘llarini pastga uzatib duo qilishadi. Ko‘pchilik duo aytuvchilar duolarni yoddan aytuvchi va  qobliyatli insonlar bo‘lishadi. Bular ichiga kiradi : kohinlar, din peshvolar, qirollar, rahbarlar, oilaning kattalari, diniy guruhni uyushtirgan boshliqlar. Qobiliyatli insonlar orqali duolar yoddan aytiladi.  Duo qiluvchilar  xudoga aql bovar qilmaydigan darajada bo‘lish,  nasl-nasabli bo‘lish, sog‘lik va boylik so‘rab, kasallikdan tuzalish, muvaffaqiyat qozonish, muvaffaqiyatli ish so‘rab duo qiladi. Ular xudoga xursandchilik bilan  tasanno, madh, rahmat aytib duo qilishadi. Afrika diniy marosimlari kosmogoniyaga asoslanadi. Odatda kosmogoniya insonlarning paydo bo‘lishi, yaralishini tasvirlaydi. Afrika dinlari mifologiyasining mohiyatini borliq, tabiat va dunyonining tuzilishi tashkil etadi.  Afrikaning diniy marosimlarida oliy xudo tushunchasi ham mavjud. Aksariyat e’tiqod qiluvchilar aynan unga sig‘inmaydi. Jamiyatdagi ba’zi insonlar oliy xudoga ergashadi va undan nasl-nasab so‘rashadi. Insonlar o‘zlariga muhtojlik sezishganida, qurg‘oqchilikda, epidemiyalarda, butun jamiyatga tahdid bo‘lganda, oliy xudoga murojaat etishadi[5].

         Shimoliy Tanzaniyada yashaydigan Masai jangchilari kirib kelayotgan yoshini nishonlash uchun “sakrash raqsi” marosimini bajaradi. Masai chorvador – podachilari oliy va yomg‘ir xudoga e’tiqod qiladi. Yer va osmon yorilishidan xavfsiz saqlaydi deb  diniy marosimlarda hamma chorvadorlarga  hadya berishadi. Baganda aholisining xudo deb bilgan qahramonlaridan biri Vanga hisoblanadi.  Yer yuzidagi xudolar osmon xudolaridan ko‘ra pastroq  turadi deb ta’kidlashgan. Marosimlarda yerdan boshlab osmongacha quyosh bir marta aylanib chiqadi. Osmon ustidagi qirol Vanga deb atalgan.  Da’vat qilingan paytda  u ko‘tariladi va osmonning joyini ko‘tarib qayta quradi deyilgan. Afrika diniy marosimlarida tumorlar, tilsimlar, muqaddas joylarning ahamiyati beqiyos kattadir. Foydalaniladigan urf-odat joylari va narsalari Afrika diniy marosimlarini tushunishga borib taqaladi.  Urf-odat buyumlariga tumor va xudolarning haykallari kiradi. Urf-odat buyumlari inson qo‘li bilan yasaladigan predmetlardir. Muqaddas joy buyumlari, kichkina tumorlar va tilsimlar diniy qudratga ishonishga olib boradi. Bu narsalar juda ko‘p uslubda ishlab chiqarilgan bo‘lishi mumkin. Diniy tumor va tilsimlar jamoaviy yoki shaxsiy tartibda ishlab chiqariladi. Diniy narsalar  xudoning haykali yoki niqobi  diniy mavzular yoki san’at orqali tasvirlanadi. Diniy narsalarni foyda olishni maqsad qilganlar chiqarishadi. Chunki diniy tumorlar, tilsimlar, xudolarning haykallari va niqoblari diniy bezaklar orqali o‘z-o‘zidan paydo bo‘lishi mumkin deb hisoblashgan[6].

Insoniyat tarixida din bo‘lmagan davr ham kechganligini fan isbotlab bergan. O‘sha vaqtlarda hech kim hech qanday dinga e’tiqod qilmagan, hech bir diniy urf-odat bajarilmagan. Ibtidoiy odamlar murda tez kunda chirib ketishini bilmay, turli rasm-rusum, bid’atlarga berilib, marhumning yoniga qavmu qarindoshi tomonidan bir necha kunga yetadigan oziq-ovqat va zaruriy buyumlar qoldirib, murda ustini chala-chulpa yopib ketganlar yoki uni qayiqqa solib dengizga oqizib yuborish, yerni kavlab ko‘mish, daraxt shoxlari ustiga yoki ko‘tarmaga chiqarib dafn etish, kuydirib kulini sovurish, yoki maxsus idishga solib, uyda saqlash, jasadni tutunda dudlash  yoki go‘shtdan tozalangan suyaklarni maxsus quti ( ossuariy) ga solish kabi dafn marosimlarini qo‘llaganlar. Keyinchalik esa, sag‘ana qurib joylashtirish kabi udumlar paydo bo‘ldi.[7]

Xulosa qilib ta’kidlash joizki, Afrikaning diniy marosimlari bir-biridan o‘zining qiziqarli tarzda o‘tishi bilan ajralib turadi. Shu sababli, olimlar uchun bu sohani o‘rganish murakkab va qiziqarli jarayon hisoblanadi. Afrikada  urug‘-qabila dinlarining va yangi kirib kelgan dinlarning alohida-alohida diniy marosimlari mavjuddir. Afrika xalqning diniy marosimlarini o‘rganish bizga ushbu xalqning tarixini va madaniyatini atroflicha bilishga xizmat qiladi.

 

Dilsora Boltayeva,

  “Dinshunoslik” yo‘nalishi 3-kurs talabasi 

 

[1] O‘ZME.Birinchi jild.Toshkent, 2000-yil

[2]African traditional Religion. This article was produced for South African History Online on 08-february-2017

[3] http://members. members. aol. com/ porchfour/ religion/ african.htm

[4] Narzulla Jo‘rayev. Tarix falsafasining nazariy asoslari. Toshkent. Ma’naviyat.2008.B - 133

[5] E.G. Parrinder, African Traditional Religion, London, 1954.

[6] Aloysius M. Lugira. African Traditional Religion. 2009.

[7] T.Toshlonov. Miliy va Diniy urf- odalar. Toshkent. O‘zbekiston. 1986. B-18

Rate this item
(0 votes)

2017-yilning 29-sentyabr kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev Moskva va Butun Rus Patriarxi Kirillni qabul qildi. Patriarx tashrifi davomida Samarqandda bo‘lib, uch din uchun mo‘’tabar sanalgan Doniyor payg‘ambar qabrlarini ziyorat qildi. Bunday tashrif va uchrashuvlarda mamlakatimizdagi diniy bag‘rikenglikning yorqin namunasini ko‘rish mumkin.

Patriarx Kirillning ta’kidlashicha, O‘zbekistonda dinlararo muloqot madaniyati yangi bosqichga ko‘tarilgan. Ko‘p asrlik tarixga ega musulmon va pravoslavlar o‘rtasidagi mehr va muruvvat aloqalari bugungi kunda saqlanibgina qolmay, balki yanada rivojlanganini ko‘rish mumkin.

Bu kabi e’tiroflarni bugungi mustaqil O‘zbekistonga nisabatan qancha keltirsa arziydi. Chunki xalqimiz qoni, yurtimiz qonunchiligi va qabul qilingan davlat dasturlarida ham bag‘rikenglikning chuqur mustahkam topganini ko‘rish mumkin. Jumladan, 2017–2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasining beshinchi yo‘nalishi xavfsizlik, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglikni ta’minlash, chuqur o‘ylangan, o‘zaro manfaatli va amaliy ruhdagi tashqi siyosat yuritishga yo‘naltirilgan. Ushbu dasturul amal bo‘lgan hujjatdan kelib chiqqan holda, mamlakatimizda ahl-inoqlik, mehr-oqibat g‘oyalarini yanada keng ildiz otishiga qaratilgan chora-tadbirlar belgilangan. Harakatlar strategiyasidagi beshinchi yo‘nalishning asosiy maqsadi ham bag‘rikenglik va o‘zaro hurmat – tinchlik va xavfsizlikning asosi ekanligiga qaratilgan.

Bugun yurtimizda 16 ta diniy konfessiyaga mansub 2230 dan ziyod diniy tashkilotlar o‘z faoliyatini olib bormoqdalar. Dunyoning turli nuqtalarida, hatto e’tiqod erkinligiga shu kungacha namuna sifatida qarab kelingan ayrim G‘arb mamlakatlarida ham bir din vakillari tomonidan boshqalarga nisbatan tajovuzlar sodir bo‘lib turgan bir paytda O‘zbekistonda turli diniy e’tiqod kishilari o‘z ibodatlarini emin-erkin ado etmoqdalar. Musulmon bayramlari bilan bir qatorda noislomiy diniy yo‘nalishlarga mansub bayramlar ham o‘tkazilmoqda, turli uchrashuv va tadbirlarda, OAV va darslarda bag‘rikenglik keng targ‘ib qilinmoqda.

Biroq afsuski, globallashayotgan dunyoda diniy va irqiy qarama-qarshiliklar, bir madaniyatni boshqa madaniyatga qarshi qo‘yish holatlari va ijrochilari ham ortib bormoqda. Dinlar haqida yetarlicha bilim va tasavvurga ega bo‘lmaslik, johillik, nodonlik, boshqalarga “g‘ayr” nazari bilan boqish, hozirda ayniqsa, yoshlar o‘rtasida avj olib borayotgani hech kimga sir emas. Shunday bir paytda O‘zbekiston rahbari Shavkat Mirziyoev BMTning 72-sessiyasida yer yuzidagi dinlar va mazhablar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar, diniy mutaassiblik va murosasizliklarning bosh omili bilim va ma’rifatning yetishmasligi, bag‘rikenglikning yetarli darajada ildiz otmagani ekanligini ta’kidladi. Bundan salkam o‘n asr oldin yashagan buyuk alloma Abu Rayhon Beruniyning «Odamlar bilmagan narsalariga dushmanlik ko‘zi bilan qaraydilar» degan fikrlari yuqoridagi so‘zlarni yana bir bor tasdiqlaydi.

Prezidentimizning BMT Bosh Assambleyasining «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» deb nomlangan maxsus rezolyusiyasini qabul qilish to‘g‘risidagi taklifi ham aslida bunday yovuzliklarning oldini olishga qaratilgani bilan ahamiyatlidir. Aynan shunday bir davrda O‘zbekistonda yosh avlod ajdodlarning bag‘rikenglik qarashlari asosida tarbiya qilinib, bu borada Imom Buxoriy va Abu Iso Termiziy kabi zabardast allomalar nomidagi xalqaro ilmiy tadqiqot markazlari, Islom sivilizasiyasi markazining tashkil etilishi ertangi kun egalarining faqat va faqat bilimli, yanada ma’rifatli bo‘lishiga xizmat qiladi.

Aslida azaliy qadriyatlarimizga aylangan islom ta’limotida ham ahillik, o‘zaro murosali bo‘lish o‘zining mustahkam o‘rnini topgan. Jumladan, Qur’oni karimning mo‘’tabar oyatlarida barchaning bir ota va onadan vujudga kelgani, insoniyat yer yuzini obod etib, u yerda qon to‘kmasligi lozimligi hamda Imom Buxoriy to‘plagan hadislardagi diniy bag‘rikenglik to‘g‘risidagi qarashlar xalqimiz dunyoqarashiga asrlar davomida ta’sir o‘tkazib kelgan. Imom Moturidiy bobomizning musulmonlarning tarafkashliklarga bo‘linmay, “boshqalar” bilan adovatda yashamaslikka qaratilgan fikrlari, buyuk Sohibqiron Amir Temurning barcha xalqlarni bir samo ostidagi yagona davlatda birlashtirishi negizida bashariyatning birligi g‘oyalari yotibdi. Shu sabab tariximiz sahnasida diniy adovatga asoslangan o‘zaro nizolarni, bir e’tiqod vakillarining boshqalar bilan urushganini ko‘rmaymiz. Aynan bunday holat mamlakatimizda ko‘p sonli e’tiqod vakillari bo‘lgan musulmonlar va ulardan keyingi o‘rinda turuvchi xristianlar o‘rtasida ham mavjud. Chunki xalqimiz bag‘rikeng, uning tomirida ulug‘ zotlarning qoni oqmoqda, ajdodlari ulkan ilm sohiblari bo‘lgani kabi avlodlari ham ma’rifatlidir. Shunday ekan, yurtimizdagi bag‘rikenglik va birdamlikni namuna qilishga yetarlicha asoslar bor.

Davronbek Maqsudov,

   “Islom sivilizasiyasini o‘rganish ISESCO” kafedrasi mudiri,

tarix fanlari nomzodi

Faqja 1 di 58

yil

Biz bilan bog'lanish

      

       100011, Toshkent shahar,

       Abdulla Qodiriy ko'chasi, 11-uy

       Tel: +998 (71) 244-00-91

       e-mail: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo. , Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

       fax: 244-00-65

 

Top